ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਕੋਈ ਸਧਾਰਣ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੇਤਨ ਦਖਲ ਹੈ—ਉਹ ਪਲ ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ ’ਤੇ ਆਏ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ—ਇੱਕ ਆਤਮਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ, ਦੂਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ।
ਜਦੋਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਜਬਰਨ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ, ਤਦ ਪੀੜਿਤ ਕੌਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ। ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਸਾਡੇ ਆਤਮਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸਾਨੂੰ ਕਹਿਣ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਸਵੀਕਾਰ ਵੀ ਕਰ ਲਈਏ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਾ ਰਿਆਇਆ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆਤਮਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਰਮਕ ਅਗੂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਬਾਬਰ ਵਰਗੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ ਕੌਮ ਨਿਗਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, ਉਹ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਲੱਭਣ ਲੱਗੇ। ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਰਣਿਆ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸੱਚੀ ਧਰਮ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੈ।
ਆਪ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਝਾ ਕਰੋ।
