Punjab Agrarian Crisis

ਸੰਵਾਦ ਮੌਕੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਿਹਨਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਐਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਸੌ-ਸੌ ਕਿੱਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਹੁਕਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਖੂਨ-ਪਸੀਨਾ ਵਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਕੱਚੇ ਮਕਾਨਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਸਲਖਾਨਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸੁੰਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿੰਘੇਵਾਲਾ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਔਰਤ ਫੰਬੀ ਕੌਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਝੋਨਾ ਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ’ਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਨਾਲ ਪੈਰ ਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਖੋਹ ਲਈ ਹੈ। ਢੂਈਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਕੁੱਬ ਹੁਣ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪੱਕੇ ਰੋਗ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵੀ ਇਲਾਜ ’ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਮਲ ਕੌਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਨੇ ਤੂੜੀ ਦੀ ਟਰਾਲੀ ਭਰਨ ਜਿਹੇ ਮਾਮੂਲੀ ਕਿੱਤੇ ਵੀ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਦਸ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਾਰਜ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਡੰਗ ਟਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਬਠਿੰਡਾ, (ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ): ‘‘ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਤਾਹੀਓਂ ਵਿਕਦੀਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪੈਲੀ ਸਾਥ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਗਿਆ ਤਾਂ ਖੇਤ ਬਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਕੈਂਸਰ ਨੇ ਪਤੀ ਖੋਹ ਲਿਆ ਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦਬਕੇ ਝੱਲਣੇ ਵਿੱਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਪੁੱਤ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਗਿਆ।’’ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਲਵੀਰ ਕੌਰ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਇਹ ਹੋਣੀ […]